پایان نامه بررسی و مقایسه فعالیت های شغلی در میان عشایر

فـهـرسـت مـطـالـب

صفحه

فـصـل اول : کـلـیـات	11
1ـ 1ـ  مـقـدمـه	12
2ـ 1ـ طـرح مسئـلـه	14
3ـ 1ـ سئوالات تحقیق	19
4ـ 1ـ  اهـمـیـت و ضرورت تـحـقـیـق	20
5ـ 1ـ اهداف تحقیق	22
6ـ1ـ زمان پژوهش	23
7ـ1ـ ابهامات و مشکلات تحقیق	23
8ـ1ـ انگیزه تحقیق	24
9ـ1ـ ابزار تحقیق	24
10ـ 1ـ  روش تـحـقـیـق	24
1ـ 10ـ 1ـ تکنیک های تحقیق	31
1ـ 1ـ 10ـ 1ـ مـشـاهـده	31
2ـ 1ـ 10 ـ 1ـ  مـصـاحـبـه	32
3ـ 1ـ10 ـ 1ـ  مـطـالـعـه اسـنـاد و مـدارک	33
4ـ 1ـ10ـ 1ـ  عـکـس	33
11ـ 1ـ چـارچـوب نـظـری	34
1ـ 11 ـ1 ـ نـظـریـه کارکردگـرایـی	34
1ـ 11ـ1 ـ نـظـریـه نوآوری	38
12ـ 1ـ پـیـشـیـنـه تحـقـیـق	43
13ـ1ـ مفاهیم و اصطلاحات	47
فـصـل دوم : میدان تحقیق	51
1ـ 2ـ  اسـتـان فـارس	52
2ـ 2ـ شـهـرسـتـان مُهر	55
1ـ2ـ 2ـ مـوقـعـیـت جـغـرافـیـایـی	55
2ـ 2ـ 2ـ جـغـرافـیـای انـسـانـی	58
1ـ2ـ2ـ2ـ تعداد و سیر تحول جمعیت طی چهار دوره سرشمـاری	58
2ـ2ـ2ـ2ـ تـوزیـع جـمـعـیـت	60
3ـ2ـ2ـ2ـ تـراکـم جـمـعـیـت	63
4ـ2ـ2ـ2ـ وضـعـیـت سـواد	63
5ـ2ـ2ـ2ـ تـرکـیـب سـنـی و جـنـسـی	65
3ـ2ـ2ـ اقـتـصـادی و انـرژی	65
3ـ2ـ عـشـایـر	67
1ـ3ـ2ـ وضعیت موجود در جامعه عشایری براساس سرشماری1377	70
2ـ3ـ2ـ سـرشـمـاری عـشـایـر کـوچـنـده سال 1377	72
3ـ3ـ2ـ توزیع جمعیت6ساله وبیشترعشایری کشوربرحسب وضع سواد	72
4ـ3ـ1ـ آمـار دام مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
5ـ3ـ2ـ اراضـی زراعـی مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
6ـ3ـ2ـ آمارجمعیتی عشایرداوطلب اسکان برحسب محل موردنظربرای اسکان	73
7ـ3ـ2ـ آمار جمعیتی عشایر بر حسب  علاقه به اسکان یا کوچ	73
8ـ3ـ2ـ جـامـعـه مـورد مـطـالـعـه (روستای کریم آباد)	75
فـصـل سوم : فعالیت‏ها و ویژگی‏های اقـتـصادی عشایر مورد مطالعه قبل از اسکان	84
1ـ 3ـ فعالیت‏های اقتصادی	84
1ـ 1ـ 3ـ صـنـایـع دسـتـی و فـرش بـافـی	86
2ـ 1ـ 3ـ بـافـت سـیـاه چـادر	91
3ـ 1ـ 3ـ تـولـیـد مـحـصـولـات مـخـتـلـف لـبـنـی	92
4ـ1ـ3ـ فـعالـیت‏های‏مـبتنی بـر نـگهـداری، پرورش، چـرا دام‏هـا	94
2ـ3ـ ویـژگـی‏هـای فعالیت های شـغـلـی و اقـتـصـادی	96
1ـ2ـ 3ـ اقـتـصـاد نـیـمـه خـود کـفـا و تـقـریـبـاً خـود کـفـا	97
2ـ2ـ 3ـ اقـتـصـاد بـسـتـه مـعـیـشـتـی	97
3ـ2ـ3ـ تـولـیـد بـرای مـصـرف	98
4ـ2ـ 3ـ تکنـولوژی ابتدائی در تهیـه و ساخـت مـحـصـولات	99
5ـ2ـ 3ـ نـوع مـعـیـشـت غـالـب مـبـتـنـی بـر دامـداری	99
6ـ2ـ 3ـ زنـدگـی اقـتـصـادی پـر مـشـقـت	99
7ـ2ـ 3ـ رابـطـه کـاری خـانـوادگـی	99
فـصـل چهارم : دلایـل و ریشه های اسـکـان	101
1ـ4ـ خـلـع سـلاح و اسـکان عـشـایـر ایـران	105
2ـ4ـ اصـلاحـات ارضـی	108
3ـ4ـ  مـلـی کـردن جـنـگل هـا و مـراتـع	110
4ـ4ـ نـفـوذ سـاختـار شـهری	111
5ـ 4ـ بسط نهاد های فرهنگی جدید	112
6ـ4ـ عـدم تـوانـائـی مـالـی ، دسـت دادن دام هـا و فقر اقتصادی	113
7ـ4ـ دلایـل شـخـصـی	114
فـصـل پنجم : تـحـولات عـشـایـر مورد مطالعه پـس از اسـکـان	116
1ـ5ـ تغییر رفتارهای گروهی	117
2ـ5ـ گسترش ارتباطات	119
3ـ5ـ تغییر اشکال معیشتی	120
4ـ5ـ روابط جدید با دستگاه های دولتی	123
5ـ5ـ نیازهای جدید	124
6ـ5ـ افزایش نرخ با سوادی	125
1ـ 6ـ 5ـ بالا رفتن سطح آگاهی افراد	127
2ـ 6ـ 5ـ تأثـیر بر پایـگاه اجتـماعی افـراد	128
3ـ 6ـ 5 ـ مهاجرت	128
4ـ 6ـ 5 ـ ایجاد هنجارهای اجتماعی و الگوهای رفتاری جدید	129
5ـ 6ـ 5 ـ تحول در ملاک های ازدواج	129
6ـ 6ـ 5 ـ شکاف میان دو نسل	130
فـصـل ششم: فعالیت‏ها و ویژگی‏های اقتصادی پس از اسکان عشایر روستای کریم‏آباد	131
1ـ 6ـ فعالیت‏های اقتصادی	132
1ـ1ـ 6ـ دامـداری و فـعـالـیـت هـای وابـسـتـه	132
2ـ1ـ6ـ صنایع دستی	134
3ـ1ـ 6ـ بـاغـبـانـی	136
4ـ1ـ 6ـ فـعـالـیـت در شـرکـت هـای صـنـعـتـی	139
5ـ1ـ 6ـ پـرورش زنـبـور عـسـل	140
6ـ1ـ 6ـ مـشـاغـل خـدمـاتـی	142
7ـ1ـ 6ـ کـشـاورزی	143
2ـ6ـ ویژگی‏های اقتصادی	144
1ـ2ـ6ـ خانواده به عنوان اصلی ترین واحد تولید	144
2ـ2ـ6ـ  گـسـتـرش خـانـواده‏هـای هـسـتـه‏ای و مـسـتـقـل	145
3ـ2ـ6ـ نوع معیشت غالب بر دامداری	146
فـصـل هفتم : تفاوت یکجانشینی عشایر با یکجانشینی روستایی در شهرستان مُهر	147
1ـ7ـ کشاورزی	148
1ـ نوع محصول تولید شده	148
2ـ کشاورزی به عنوان یک شغل و فعالیت اقتصادی	149
3ـ سابقه کشاورزی متفاوت	149
2ـ7ـ دامـداری	150
1ـ سـابـقـه دامـداری	150
2ـ دامداری به عنوان شغل و فعالیت اصلی	151
3ـ نوع دام‏ها	152
4ـ نوع تغذیه دام‏ها	153
ـ نتیجه‏گیری	155
ـ فـهـرسـت مـنـابـع	161

 

 

 

ـ فهرست عکس‏ها

شماره عکس	موضوع عکس
عکس شماره (1)	کوچ عشایر قشقایی	27
عکس شماره (2)	چهره یک مرد قشقایی	27
عکس شماره (3)	زوج کهنسال عشایری در شهرستان مُهر	28
عکس شماره (4)	خانواده عشایری در زیر سیاه چادر	29
عکس شماره (5)	استفاده از چادرهای جدید در میان عشایر	35
عکس شماره (6)	سیاه چادر درمیان عشایرمنطقه به مانندگذشته کارایی چندانی ندارد	36
عکس شماره (7)	قبرستان تاریخی فال	56
عکس شماره (8)	آسیاب آبی خوزی	56
عکس شماره (9)	حمام وراوی	57
عکس شماره (10)	استودان‏های خوزی	57
عکس شماره (11)	بخش انرژی شهرستان مُهر	66
عکس شماره (12)	پالایشگاه در حال ساخت	67
عکس شماره (13)	تابلو روستای کریم‏آباد	75
عکس شماره (14)	نمای کلی روستای کریم‏آباد	78
عکس شماره (15)	نمایی از یک خانه در روستای کریم‏آباد	80
عکس شماره (16)	نمایی از درون یک خانه در روستای کریم‏آباد	82
عکس شماره (17)	راه‏سازی به روستا	82
عکس شماره (18)	لوله‏کشی آب به روستا با سرمایه و هزینه روستائیان	83
عکس‏های شماره (19 و 20)	درچند سال اخیر امکاناتی به روستائیان اختصاص یافته است که از آن جمله می‏توان به برق و تلفن اشاره نمود	83
عکس شماره (21)	دام‏های عشایری	85
عکس شماره (22)	طرح فرش عشایری و وسائل بافت آن	87
عکس شماره(23)	فرش عشایری	88
عکس شماره(24)	بافت جاجیم	91
عکس شماره (26)	سیاه‏چادرهای مورد استفاده در میان عشایر	92
عکس شماره(27)	تهیه کشک در میان عشایر روستای کریم‏آباد	93
عکس شماره(28)	زن عشایری در حال تهیه ماست	94
عکس شماره (29)	کودک عشایری در حال چرای دام‏ها	95
عکس شماره(30)	چوپانان عشایری	96
عکس شماره (31)	دبستان ابتدایی در روستای کریم آباد	127
عکس شماره(32)	دامداری در روستای کریم‏آباد	132
عکس شماره(33)	دامداری امروزه به مانند گذشته در میان عشایر صورت نمی‏گیرید	133
عکس شماره(34)	به دست آوردن کره از شیر گوسفندان برای تغذیه	134
عکس شماره(35)	تمامی اعضاء خانواده در بافت فرش کمک می‏کنند	135
عکس شماره(36)	فرش یکی ازصنایع معمول در میان عشایر روستای کریم‏آباد	136
عکس شماره(37)	باغ مرکبات متعلق به روستائیان	137
عکس های شماره (38 و39)	اشتغال عده‏ای از عشایر روستای کریم‏آباد به عنوان باغبان در باغات	138
عکس شماره (40)	شروع به ساخت پالایشگاه گاز در شهرستان مُهر (پارسیان)	140
عکس شماره (41)	شروع به کار پالایشگاه گاز عسلویه (پارس جنوبی)	140
عکس‏های شماره (42 و 43)	مشاغل جدید در میان عشایر اسکان یافته شهرستان مُهر (پرورش زنبور عسل)	141
عکس شماره(44)	رانندگی یکی از مشاغل جدید در میان عشایر روستا	142
عکس شماره(45)	زمین‏های زیر کشت عشایر	143
عکس شماره(46)	دامداری در روستای کریم‏آباد	151
عکس شماره(47)	دامداری در خانه روستاهای شهرستان مُهر	152
عکس شماره(48)	محل نگه‏داری دام‏ها در روستای کریم‏آباد	154

 

 

ـ فهرست نقشه ‏ها

شماره نقشه	موضوع نقشه
نقشه شماره (1)	نقشه ایران	53
نقشه شماره (2)	نقشه استان فارس	59
نقشه شماره (3)	نقشه شهرستان مُهر	62

 

 

ـ فهرست جداول

شماره جدول	موضوع جدول
جدول شماره (1)	تعداد بخش ها ، شهرها و دهستان های کشور برحسب استان و شهرستان در پایان اسفند 1381	54
جدول شماره (2)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1345	58
جدول شماره (3)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1355	58
جدول شماره (4)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1365	58
جدول شماره (5)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1375	60
جدول شماره (6)	ویژگی های جمعیتی شهرستان مُهر در سال 1380	60
جدول شماره (7)	توزیع جمعیت بر حسب بخش به تفکیک جنس در سال1380	61
جدول شماره (8)	توزیع جمعیت نقاط روستائی  بر حسب بخش به تفکیک	61
جدول شماره (9)	توزیع جمعیت نقاط روستایی بر حسب بخش به تفکیک جنس در سال 1380	61
جدول شماره (10)	تعداد آبادی های دارای سکنه شهرستان‏بر حسب بخش و به تفکیک تعداد خانوار	61
جدول شماره (11)	جمعیت و مساحت به تفکیک بخش در سال 1380	63
جدول شماره (12)	درصد جمعیت 6 ـ 24 ساله در حال تحصیل بر حسب‏گروه‏های عمده سنی به تفکیک نقاط شهری و روستایی به صورت درصد	64
جدول شماره (13)	درصد باسوادان در جمعیت 6 ساله و بیشتر بر حسب گروه های سنی به تفکیک سن و جنس به درصد
جدول شماره (14)	تخمین جمعیت عشایری در کتاب گنج شایگان	69
جدول شماره (15)	تخمین جمعیت عشایری در کتاب آشنایی با جامعه عشایری ایران	70
جدول شماره (16)	خانوار و جمعیت ایل ها و طایفه‎های مستقل بیش از  20 خانوار و استان های محل استقرار آنها	71
جدول شماره (17)	تـوزیـع جـمـعـیـت 6 سـالـه و بـیـشـتـر عـشـایـری کـشـور بـر حـسـب وضـع سـواد	71
جدول شماره (18)	آمـار دام مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
جدول شماره (19)	اراضـی زراعـی مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
جدول شماره (20)	آمـار جـمـعـیـتـی عـشـایـر داوطـلـب اسـکـان بـرحـسـب مـحـل مـورد نـظـر بـرای اسـکـان	73
جدول شماره (21)	آمـارجـمـعـیـتـی عـشـایـر بـرحـسـب عـلاقـه بـه اسـکان یـا کـوچ	73
جدول شماره (22)	جمعیت عشایری در استان های کشور به ترتیب تعداد خانوار ییلاقی و قشلاقی	74
جدول شماره (23)	ترکـیـب سـنـی و جـنسـی روسـتـای کـریـم آبـاد	77
جدول شماره (24)	فعالیت اقتصادی در میان عشایر کریم آباد	81
جدول شماره (25)	مقایسه خانوارهای کوچ رو ایل قشقایی در سال های 1353و1361	103

 

 

فـصـل اول

 

 

 

 

 

 

ـ مـقـدمـه

ـ طـرح مسئله

ـ سئولات تحقیق

ـ اهـمـیـت تـحـقـیـق

ـ اهداف تحقیق

ـ انگیزه تحقیق

ـ ابزار تحقیق

ـ جامعه مورد مطالعه

ـ مبهمات و مشکلات تحقیق

ـ زمان پژوهش

ـ روش تـحـقـیـق

ـ چـارچـوب نـظـری

ـ پـیـشـیـنـه تحـقـیـق

ـ مفاهیم و اصطلاحات

 

1ـ1ـ مـقـدمـه

تاریخ ایران در طول قریب 2500 سال و حتی بیشتر (قریب 2800 سال) و تا زمان سلسله پهلوی، همواره حکومت ایلات و قبایل بوده است. یک ایل، مثلاً قاجار‏ها، روی کار می‏آمدند و پس از مدتی به دلایل مختلف از عرصه حکومت حذف می شد و جای خود را به ایل دیگر  می دادند. این آمدن و رفتن ها پس از استقرار اسلام در میان مردم ایران نیز تداوم یافت تا به عصر پهلوی رسید.

 در دوره پهلوی و در زمان حکومت رضاشاه بود که اولین سلسله حکومتی که پایه ایلی و قبیله‏ای نداشت در ایران روی کار آمد. با توجه به ساختار اجتماعی و سیاسی و قدرت رؤسای ایلات و قبایل ایران و نیز اینکه اغلب ایلات و عشایر ایران به خصوص در اواخر عصر قاجار مسلح بودند، رضا شاه همواره از قدرت ایلات و حرکت آنان نگران بود، تصمیم گرفت که به اسکان آنان اقدام نماید.

اسکان یک ایل، عشیره و یا یک قبیله به نوعی شکستن ساختار اجتماعی و خرد کردن بافت قدرت در آنان تلقی می شد و به این ترتیب دولت می توانست آسان تر بر ایلات و قبایل غلبه یافته و با سهولت بیشتری آنان را خلع سلاح نموده و آنان را در کل آسان تر در کنترل خود درآورد.

طرح اسکان عشایر که با شیوه زندگی آنها علی‏الاصول، مغایرت فراوانی داشت با مقاومت اغلب آنان مواجه گردید ولی دولت مرکزی به تدریج این مقاومت‏ها را در هم شکست و کم و بیش بر قدرت عشایر فایق آمد.

پس از انقلاب اسلامی به رغم آنکه حدود 50 سال از اولین طرح های اسکان عشایر و مقامت ایلات و قبایل مختلف می گذشت و شرایط در این زمان بسیار تغییر کرده بود، دولت باز هم به دلایل مختلفی که بیشتر می توان به دلایل امنیتی و اقتصادی در آنها در اولویت باشد موضوع اسکان عشایر را در برنامه خود قرار داده که آخرین آنها نیز لایحه برنامه چهارم توسعه است که به آن اشاره و پرداخته شده است.

کوچندگی ظاهراً قدیمی ترین شیوه های زیست در ایران بوده است و به نظر می رسد در دورانی بسیار قدیم، قبایل کوچنده عشایری بیشتر جمعیت ایران را تشکیل می دادند. اما با توجه به کوچندگی و در حال کوچ بودن این جمعیت به صورت گسترده و دائم، تقریباً تخمین زدن آمار و ارقام مربوط به این جمعیت بسیار مشکل به نظر می رسد. با توجه به تغییر و تحولات اخیر در جامعه ایران و حتی با تاثیرپذیری از از تحولات جهانی، تعداد این عشایر کوچنده بسیار کاهش یافته است و امروزه به حدود 2% رسیده است. 

با توجه به پتانسیل های موجود عشایر کشور در جهت تولید مواد مصرفی و صنایع مورد نیاز مردم و همچنین جاذبه های فرهنگی و مردم شناسی آنان، تاکنون این ظرفیت ها از سوی مسؤولان نادیده گرفته شده به گونه ای که عشایر در حال حاضر دارای مشکلات بی شماری هستند.

مطالعه و پژوهش‏های اقتصادی در جوامع سنتی و عشایری که اساس اقتصادی آن بر پایه دامداری بوده است و امروزه با تغییراتی کشاورزی و سایر مشاغل در کنار آن قرار گرفته‏ است، از جمله موضـوعات مهم در مردم‏شناسی است که این امر، باب جـدیدی را در مطالعه این جوامع، علاوه بر مردم شناسی ایلات و عشایر، گشوده است که آن مردم‏شناسی اقتصادی عشایر است که به تجدید نظر در برخی از مفاهیم اقتصادی در میان عشایر می‏پردازد. از جمله این مفاهیم می‏توان به «اقتصاد تأمین بقاء» (طبیبی، 1371 :165) اشاره نمود. چنین اقتصاددانانی که از نظر وی این اصطلاح را به کار برده‏اند در برخورد با پژوهش‏ها و تحقیق‏های انسان‏شناسانه به این امر واقف گشته‏اند که نیازهای معنوی نیز در اقتصاد این جوامع بسیار تأثیرگذار هستند.

در مطالعه جوامع عشایری می‏توان پیوستگی میان ارزش ‏های اقتصادی را با سایر ارزش‏های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را مشاهده نمود و از سویی دیگر نتایج اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را در سیستم تولید و فعالیت‏های اقتصادی مختلف مؤثر دانست.

یکی از مهمترین بحث‏هایی که در رابطه با عشایر می توان عنوان نمود بحث اسکان عشایر است. در گذشته در شهرستان مُهر تعداد عشایری که قشلاق خود را در این شهرستان می‏گذراندند بسیار فراوان بوده‏اند، اما امروزه فقط تعداد اندکی از این عشایر زمستان‏ها را در این منطقه به سر می‏برند و تعداد آنها سال به سال در حال کاهش است. در شکل وسیع‏تر آن، این مسأله در سایر نقاط نیز قابل مشاهده است.

در قرن نوزدهم جمعیت عشایری بین 25 تا 50 درصد از کل جمعیت ایران را تشکیل می‏داده است. این تعداد در اوائل قرن نوزدهم به 2/30 درصد از کل جمعیت ایران را شامل می‏شده است (صفی‏نژاد، 1375 :41) تعداد کل عشایر ایران در سرشماری سال 1355 به 14 درصد می‏رسد. در آخرین سرشماری عشایر کوچنده کشور این آمار کمتر از 2 درصد بیان شده است (بلوکباشی، 1382 : 39) . این کاهش جمعیت عشایری ایران در این سال‏ها را می‏توان نتیجه مستقیم اسکان عشایر دانست. در تحقیق حاضر سعی بر آن است به جنبه‏های ویژه‏ای از این اسکان در شهرستان مُهر در میان دسته‏ای از عشایر قشقایی بپردازیم. 

2ـ1ـ طـرح مـسـالـه

دربند «ی» ماده 30 برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اسکان عشایر به عنوان یکی از راه‏حل‏هایی که می‏تواند برای جمعیت عشایری سودمند و مفید واقع شود، مطرح گردیده است. در این بند اسکان عشایر به این صورت پیشنهاد شده است: «سامان‏دهی اسکان عشایر از نظر اقتصادی، معـیشتی و اشـتغال با حـفظ توانمندی های تولید مسکن، ایـجاد امـکانات زیر بنایی و خدمات رسانی به میزان حداقل پنجاه درصد (50%) از جمعیت عشایر». (مهاجر،1382)

در این بند چنین به نظر می‏آید که سیاست گام به گام و تدریجی اسکان عشایر به صورتی در نظر گرفته شده است که برای نیمی از آنها کارایی دارد و از این رو مسائلی مانند مسکن، خدمات عمومی و زیربنایی مد نظر واقع شده است. همچنین باید در نظر داشت که اینکه به جمعیت اسکان داده شده خدماتی داده شود یک امر است و اینکه اصولاً جمعیت عشایری را به اجبار اسکان دهند یک امر دیگر.

امـا اصـولی‏تریـن سـئوالاتـی که در رابـطه با ایـن مطلـب قابل بیان می‏باشـد به شـرح ذیل است:

· عشایر که علی‏الاصول کوچنده و دامپرور هستند، با اسکان و تغییر شیوه زندگی‏شان امکان تداوم زندگی دارند؟

· اصولاً اسکان و یکجانشینی بر تولید و زندگی این گروه تاثیر منفی نمی‏گذارد؟

· اینکه اساساً اسکان و یکجانشینی در کل به سود آنها بوده است و آنها از این امر راضی هستند یا نه؟

نکته دیگر اینکه طبق قانون نمی توان افراد به سکونت در جایی و یا عدم امکان اقامت مجبور ساخت (مگر در موارد استثنایی). در مورد این مطلب باید عنوان شود که در بین مسیر هایی که عشایر از آنها کوچ می‏کردند، معمولاً برخی از عشایر از مسیر‏هایی عبور می‏کردند که خسارات و آسیب‏های فراوانی از سوی دام‏های عشایری به مزارع و زمین‏های کشاورزی اطرافشان وارد می‏آوردند که در بسیاری از موارد باعث نزاع و درگیری این کوچندگان و یکجانشینان آسیب دیده می‏شد.

حال باید پرسید که آیا عشایر اصولاً علاقه به اسکان دارند؟ به ویژه آنکه بسیاری از آنان سرزمین‏های بسـیار وسیعی را از دسـت می‏دهنـد و به زندگی در زمـین کوچک محدود می‏شوند . لذا باید از آنها در مورد این مسأله تحقیق و بررسی شود و میزان رضایت آنان در مورد اسکان از خلال این گونه تحقیقات حاصل آید.

در این تحقیق سعی خواهد شد با شناخت زمینه‏های سنتی و تاثیرات تحولات جدید بر ساخت‏های سنتی، ساخت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و . . . عشایر مورد بررسی واقع شود. همچنین آنچه در این جا حائز اهمیت جلوه می‏کند، میزان و نوع پذیرش این تحولات از سـوی این عشایر، طی این تحولات و نوآوری‏ها و در طول زمان و روند اسکان آنان است.

همچنین برای بررسی بهتر سعی خواهد شد مقایسه ای میان اوضاع و احوال عشایر و ایلات در زمینه های مختلف صورت پذیرد و قواعـد[1] کلـی زندگی آنها قبل و بعد از اسکان مورد بررسی واقع شود. به دلیل آنکه کلیه جنبه های زندگی عشایـر، همراه با یکجانشـین شدن آنان دستخوش تغییر شده به گونـه ای، صورت های مختـلف زندگی آنها نیز متحول شد، شناخت این تغییر و تحولات می تواند ما را با زندگی و روند نوآوری، پیشـرفت و توسعه عشایر آشنا سازد. مهمترین مسأله ای که در اینجا می تواند مورد شناسایی واقع شود، میزان و نوع رابطه ای است که ایلات و عشایر با روستانشینان و شهرنشینان اطراف خود دارند. به دلیل متفاوت بودن فرهنگ زندگی و معیشت عشایر و ایلات با شهر نشینان و روستائیان، تلاقی و برخورد این دو فرهنگ و این دو دسته در نوع خود بسیار حایز اهمیت است، هرچند که ممکن است دیگر امروزه نتوانیم عشایر و ایلات یکجانشین را در فرهنگی خارج از فرهنگ روستایی جای دهیم، اما به دلیل متفاوت بودن پایه های اولیه و اساسی فرهنگی این اقوام و این دسته ها و آداب و رسوم و نوع معیشت و دیگر زمینه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی این دو دسته، باز هم، تفاوت های عمیقی در سراسر زندگی آنان قابل مشاهده است، یکی از اساسی ترین مباحث تحقیق، پرداختن به این جنبه های مختلف زندگی عشایر و ایلات یکجانشین با روستاهای اطراف و نوع برخورد و تماس این دو دسته با یکدیگر خواهد بود که با این وجود بسیاری از ابهامات مختلف برای ما روشن خواهد شد.

در زندگی روزمره ما، آنچه که بیش از هر عامل دیگری در شکل دادن به جنبه‏های مختلف آن تاثیر دارد فرهنگ است. فرهنگ درون یک جامعه یک جریان تاریخی است که از نسل‏های پیشین به ما رسیده است و جنبه تاریخی بودن آن کاملاً محرز است، زیرا دائماً در حال حرکت است و پیوسته در حال دگرگون ساختن خود ، اعضایش، محیطش و سایر فرهنگ‏هایی که با آنها در ارتباط است از آنجا که چنین دگرگونی هایی باعث تغییرات در روابط اجتماعی بین انسان ها می گردند بررسی آنها امری ضروری است.

«همه جوامع در هر زمان و در هر حال در کشاکش نسبی تنش های مخصوص خود هستند هر جامعه را می توان به صورت صحنه رویارویی و تأثیرات متقابل دو نیرو فرض کرد. یکی نیرویی که مردم را به طرف تغییر می کشاند دیگری نیرویی که آنان را به حفظ وضع موجود وامی دارد نیروی اول تلاش می کند که برای استقرار خود توازن نیروی دوم را به هم بزند و دومی سعی دارد، تا اولی را از رسیدن به مقصود باز دارد. از آن جا که گرایش به تغییر، اصل بنیادین فرهنگ است همیشه نیروی نوآور با کنار زدن تدریجی یا سریع نیروهایی که حافظ وضع موجود هستند جایی برای خود باز می کنند و موجب تغییر می گردد» (فاستر، 1378: 45).

هم چنین «بررسی های انسان شناسی و جامعه شناسی حاکی از آن است که عوامل مختلفی چون اختراعات، اکتشافات، نوآوری های (مادی یا ایدئولوژیکی)، افزایش جمعیت، تحولات اکولوژیکی، جنگ، تماس فرهنگ ها و غیره همگی در تغییرات فرهنگی دخالت دارند، روی هم رفته عوامل تغییر و تحول یا داخلی اند یا از خارج سرچشمه گرفته و در نتیجه تماس بین جوامع به فرهنگ های دیگر راه می یابند اصولاً تجربه نشان داده است که جوامع دارای تکنولوژی پیشرفته، دیگر جوامع را تحت تأثیر قرار می دهند» (امان الهی، 1362: 103).

بنابراین می توان گفت انقلاب تکنولوژیکی جریانی است که از دو قرن پیش تاکنون، تغییرات عمیقی در جامعه غربی و در دنیا بوجود آورده است، جریان صنعتی شدن، رشد شهرنشینی، افزایش تولید و سرعت در وسایل ارتباطی و حمل و نقل و غیره، تنها تظاهرات خارجی یا پدیده های ظاهری انقلاب صنعتی محسوب می گردند و در حقیقت مجموعه حیات اجتـماعی و انسـانی از این انقـلاب مـتأثر گردیـده اسـت. زنـدگی خـانـوادگـی، زندگـی مذهـبی، ادبیات، هنر، پوشاک و غیره همه و همه عمیقاً و سریعاً در مدت زمان بسیار کوتاهی دستخوش دگرگونی قرار گرفته اند و امروزه نیز انقلاب تکنولوژیک ادامه دارد.

 عشایر ایران از جمله اقشار مختلف ایران هستند که در چند دهه اخیر به دلایل فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی گوناگون در میان آنها تغییرات و نوآوری های شدیدی در زمینه‏های مختلف به وقوع پیوسته است که زندگی آنان را دگرگون کرده است. با اشاعه نوآوری ها و ورود تکنولوژی های مدرن که پس از اجرای اصلاحات ارضی و وقوع انقلاب اسلامی رخ داد، از جمله گسترش وسایل ارتباط جمعی، ابزار و وسایل تکنولوژیکی، تأسیس مدارس نوین، احداث جاده ها، تأسیس ادارات دولتی و انتقال قدرت به دولت، تغییراتی عمده در حوزه های مختلف پدیدار گشته است .

تغییر و تحولاتی که در زندگی عشایر ایران به صورت کلی شکل گرفته است، همزمان با چندین عامل اساسی بوده است که برگرفته از دلایل سیاسی است که توسط حکومت ها رخ داده است. از مهمترین این دلایل به قدرت رسیدن رضاخان است که با طرح اسکان عشایر، تحولاتی را در رابطه با عشایر ایران به وجود آورد که این مسئله تنازعاتی را میان عشایر با دولت مرکزی شکل داده بود.

 در زمان پهلوی دوم، هر چند که دوباره تا حدودی رؤسا و خوانین عشایر توانستند نظام‏های ایلی را دوباره به وجود آورند، اما اصلاحات ارضی در این زمان در جنبه‏های متفاوتی تحولات عشایر را دامن می زد. اصلاحات ارضی به دلیل تغییر در تقسیم بندی زمین‏های مالکان بزرگ که از خوانین شهرستان بودند، با زیر و رو کردن ساخت های سنتی همراه شد که همین امر تنازعاتی را برای خوانین، اربابان و مالکان عمده با دولت مرکزی به همراه داشت. روی هم رفته این تنازعات در زندگی عشایر تغییرات عمیقی را شکل داده بود. در آخرین مرحله نیز همزمان با انقلاب ایران در سال 1357 هجری خورشیدی تغییرات بی سابقه‏ای در ایلات و عشایر ایران به وجود آمد که بیشتر این تحولات برخواسته از نیازهای عشایر نیز ادعاهای مسؤولین انقلاب در توجه به مناطق محروم بود.

3ـ1ـ پـرسـش هـای تـحـقـیـق

·                        آیا یکجانشین شدن عشایر منطقه به لحاظ اقتصادی به سود آنها بوده است؟

·                        چه تفاوت های اساسی در مشاغل و فعالیت‏های اقتصادی عشایر منطقه در دو دوره قبل و بعد از اسکان صورت گرفته است؟

·                        پس از اسکان جامعه عشایری مورد مطالعه، چه تشابهاتی با یکجانشینان منطقه پیدا کرده است؟

·                        تغییرات اقتصادی چه تحولاتی در زندگی عشایر منطقه به وجود آورده است؟

 

 

4ـ1ـ اهـمـیـت و ضـرورت تـحـقـیـق

ضرورت و اهمیت هر پژوهش به نتایج و فوائد نظری و عملی آن برمی گردد یعنی از یک طرف به پیشرفت تفکر علمی و از طرف دیگر به شناخت واقعیت‏ها مربوط می شود تا با توجه به شرایط خاص هر جامعه بتوان برنامه ها و طرح های مفیدی جهت بهبود و اصلاح آن برنامه ریزی و طراحی کرد.

بنابراین با توجه به این موارد بیان شده، نکات اساسی و حائز اهمیت در این بررسی به شرح زیر می‏باشد:

هر جامعه ای بر اساس شرایط منحصر به فردی که دارد، دارای ویژگی‏های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و . . . است که با سایر جوامع و محیط‏های اطرافش جدا می‏شودکه همین تفاوت‏ها به گونه ای هویت آن جامعه را در زمینه های مشخص شکل می دهد. به عبارتی دیگر، همین تفاوت‏هایی که در خصیصه‏های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و. . . وجود دارد، هویت ویژه آن جامعه است. از آنجایی که در این مطالعه شناخت فعالیت‏های اقتصادی جامعه مورد بررسی مد نظر ما است، مطالعه و شناخت هویت اقتصادی این جامعه می‏تواند رهنمودی مفید برای ما در این راه باشد. تفاوت در نوع معیشت در میان عشایر مورد مطالعه با دیگر جوامع اطراف خود، از این جمله‏اند. دامداری در میان عشایر همواره از اصلی‏ترین راه های امرار معاش بوده است، در صورتی که دامداری به شکلی که در بین عشایر مورد مطالعه قابل مشاهده است، هیچ‏گاه در میان یکجانشینان اطرافشان قابل رؤیت نیست.

 در مورد اسکان ایلات و عشایر مختلف موجود در سطح کشور تاکنون تحقیقات مختلفی صورت گرفته است که اغلب به بررسی همین امور پرداخته اند. در این تحقیقات بیشتر به سطح رضایت‏مندی و پیامدهای مختلف اسکان از دیدگاه عشایر و ایلات اسکان یافته شده پرداخته‏اند که این امر تحولات و پیامد های اسکان را به جوامع مورد مطالعه که عشایر هستند و نیز به جامعه دانشگاهی انعکاس می‏دهد. از سویی دیگر چنین تحقیقاتی می‏تواند به مسئوولینی که در صدد کمک و تجهیز این دسته از عشایر هستند می‏تواند بسیار سودمند و مثمر ثمر واقع گردد و آنان را در این امر یاری رساند. 

در چند دهه اخیر تغییر و تحولات فراوانی به به وقوع پیوسته است که در بسیاری از موارد موجب نوآوری‏هایی در ساخت‏های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گردیده است و از سویی دیگر، زمینه‏هایی در این ساخت ها موجب تغییر و دستخوش شده اند و جنبه‏هایی نیز به کلی از بین رفته‏اند و دیگر کارایی گذشته را ندارند. به عنوان نمونه، دامداری یکی از اساسی‏ترین راه های امرار معاش در میان عشایر همواره به چشم می‏خورده است، اما امروزه به مانند گذشته چنین فعالیت‏هایی دیده نمی‏شود و تغییرات اساسی در این شکل و قالب کلی این فعالیت‏ها رخ داده است و دامداری به صورت دامپروری درآمده است که در روستای کریم‏آباد به خـوبی قابـل مشـاهده اسـت. بـنابرایـن با توجه به به این تغییرات و از بین رفتن بسیاری از زمینه‏های اقتصادی در میان عشایر، باید به جمع آوری این میراث کـهن و در حال نابودی بپردازیم .

با چنین بررسی‏هایی می‏توان از مشکلات و نابسامانی‏های جوامع عشایری تا حدودی آگاه شویم و یا اینکه تغییرات به وجود آمده در آن جوامع را بهتر بشناسیم که در این میان یکی از جنبه‏هایی که در آن چنین تغییراتی رخ داده است، فعالیت‏های اقتصادی و معیشتی است. این شناخت و آگاهی می‏تواند زمینه را برای برنامه ریزی مؤثرتر در مورد عشایر فراهم آورد. همان‏گونه که می‏دانیم این گونه برنامه ریزی‏ها باید با نیاز‏ها، ارزش‏ها و هنجار‏های جامعه مورد نظر منطبق باشد. در صورت انطباق است که چنین برنامه هایی مورد پذیرش و قبول این افراد واقع می‏شود. زندگی به صورت کوچندگی در گروه‏های مختلف از جمله ابتدایی‏ترین اشکال زندگی بشر در طول تاریخ بیان شده است و قدمتی چند هزار ساله دارد. جوامع کوچنده و گله‏دار نوعی از جوامعی‏اند که با محیط زیست سازگاری دارند. در این گونه جوامع چهارپایان از اصلی ترین منابع امرار معاش محسوب می‏شوند و ابعاد گله‏ها، میزان قدرت آنان را نشان می‏دهد. گرایشی مردسالارانه در این جوامع دیده می‏شود که ناشی از ماهیت متحرک و پر جنب و جوش زندگی شبانی آنان است و علاوه بر آن فعالیت های عمده اقتصادی در میان این جوامع خصلتی مردانه دارد[1]. بنابراین این گروه های کوچنده، فرهنگ و سنت طولانی را به همراه خود به دنبال می‏کشند. از این توقف چنین حرکاتی در قالب اسکان در یک زمان به این فرهنگ چند هزار‏ ساله خاتمه می دهد. بنابراین ثبت این گونه زندگی و استفاده از فرهنگ آنها برای اشکال بعدی زندگی آنان می‏تواند در شکل‏دهی آسان‏تر زندگی آینده آنان بسیار به کار آید.

5ـ1ـ اهـداف تـحـقـیـق

ـ هـدف کـلـی

ـ بررسی و مقایسه نوآوری‏های شغلی در میان عشایر اسکان یافته شهرستان مُهر

ـ اهـداف جـزئی

ـ بررسی رابطه میان یکجانشینی با توسعه فعالیت‏های شغلی در میان عشایر منطقه

ـ مقایسه دو دوره قبل از اسکان با دوره پس از اسکان به لحاظ فعالیت‏های اقتصادی و شغلی در میان عشایر منطقه

ـ بررسی رابطه میان عشایر مورد مطالعه با روستاییان اطراف در ارتباط با تبادلات اقتصادی در دو دوره قبل و پس از اسکان در شهرستان مُهر

1ـ برای اطلاعات بیشتر ر ک به: نولان، پاتریک و گرهارد لنـسکی، 1380، جامـعه های انسانی، مقدمه ای بر جامعه شناسی کلان، ترجمه ناصر موفقیان، تهران، نشر نی

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.