دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

 

جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد

رشته علوم اجتماعی

 

گرایش مدیریت توسعه

 

موضوع:

بررسی پیامدهای اعتبارات خرد روستایی برتوانمندسازی اقتصادی زنان

سرپرست خانوار روستایی با تاکید بر طرح حضرت زینب کبری (س)

 

«مطالعه موردی در روستاهای تحت پوشش این طرح در شهرستان بوئین زهرا از توابع استان قزوین»

1-1- مقدمه:

در دنیای کنونی نیل به اهداف توسعه بدون به حساب آوردن نیمی از جمعیت جامعه که زنان آن را تشکیل میu2029دهند، شدنی نیست. این در حالی است که زنان بویژه در مناطق روستایی، نقش عمدهu2029ای در تولید محصولات برعهده دارند که بدون مشارکت آنها دستیابی به توسعه ناممکن به نظر میu2029رسد البته در میان این زنان نیز، قشری وجود دارد که سرپرست مرد خانوار خود را به دلایل گوناگونی از دست دادهu2029اند که نقش آنها را در خانوار مضاعف کرده است. در بسیاری از کشورهای جهان سوم، راهبردهایی برای مشارکت عملی زنان در توسعه و برطرف شدن موانع اتخاذ شده است که یکی از این راهبردها، توانمندی زنان است که صرفاً به مفهوم بهرهu2029مندی آنان از مزایا و نتایج برنامهu2029های توسعه نیست، بلکه آنان باید در اجرای برنامهu2029ها و طرحu2029های توسعه مشارکت فعالانه داشته باشند که یکی از طرق آن پرداخت اعتبارات خرد به زنان سرپرست خانوار روستایی برای انجام فعالیتu2029های کوچک در جهت افزایش درآمد، عدالت اجتماعی و اشتغال آنان میu2029باشد. تلاش در جهت فراهم آوردن امکانات زندگی بهتر برای افراد بسیار تهی دست به خصوص زنان سرپرست خانوار، از طریق معرفی راهنمای جدید پسu2029انداز و دریافت اعتبار، گرچه بسیار مهم است لیکن همواره با مشکلاتی روبرو است. امروزه اهمیت نقش زنان توسط صاحبنظران گوشه و کنار دنیا و در معاهدهu2029های رفع تبعیض و معاهده ژنو گوشزد میu2029شود و بسیاری از دستu2029اندرکاران به این مسئله که باید توسعه از روستاها شروع شود، اذعان دارند. لذا با توجه به عقب نگه داشتن این زحمت کشان، به نظر میu2029رسد که در درجه اول، وجود تشکلu2029هایی در روستاهای کشور برای تشویق زنان روستایی به کار اظهار نظر و حل مشکلات و ارائه راهu2029حلu2029u2029ها توسط خودشان ضروری است. اما بدون وجود سرمایه و اعتبارات لازم به فعلیت در آوردن استعدادها و بهرهu2029برداری از توانu2029های طبیعی و انسانی توسعه پایدار امکان پذیر نیست. تامین مالی زنان، نقش بسیار موثری در آگاهی، احساس عزت و کرامت انسانی، احساس هویت، پویایی، تحرک، شادی و احساس مسئولیت فردی و جمعی، احساس برابری با مردان، رونق اقتصادی خانواده و جامعه، سرمایهu2029گذاری اشتغال، مشارکت، مبارزه با فقر را در پی دارد. بدون تردید، درک کردن زنان، واگذاری بعضی از نقشu2029ها به آنان و درگیر کردن آنها در فرآیند توسعه، منجر به پویایی فرهنگی شده و بدین طریق از بسیاری از بحرانu2029های انسانی، اجتماعی و محیطی میu2029توان ممانعت به عمل آورد.

از آنجا که توانمندسازی ابعاد گسترده و وسیعی دارد و در مجال این تحقیق نمیu2029گنجد: در این پژوهش سعی شده است که بیشتر از بعد اقتصادی قضیه به این مسئله نگاه شود ولی برای آشنایی بیشتر به طور خلاصه انواع توانمندسازی در ذیل آورده میu2029شود.

توانمندی سیاسی آموزشی: از طریق آموزش برای خود اتکایی یا آموزش برای آگاهیu2029های ضروری، ظرفیت و قابلیتی را در مردم ایجاد میu2029کنند تا به موضوعاتی نظیر دموکراسی و عدالت تمسک جسته و به احساس استقلال در تفکرات و نوع نگرش به جهان (جهانu2029بینی) و سطح مطلوب بهزیستی و رفاه دست پیدا کند.

توانمندی تکنولوژیکی: از طریق شناخت دانش و مهارتu2029های درونی که با همکاری بینu2029المللی تکمیل میu2029شود جهت حل مسائل رشد، زیست محیط و رفاه انسانی ضرورت دارد. این امر مستلزم گسترش و سهیم کردن تکنولوژیu2029هایی است که بهرهu2029وری نیروی کار را افزایش داده، نیروی بالقوه کسب درآمد را بالا ببرد، رفاه انسانی را افزایش بخشیده و تاثیرات منفی زیست محیطی را کاهش دهد

توانمندی فرهنگی و روحی / معنوی: فرهنگ و معنویت آگاهانه اساس موجودیت انسان و بنیان جوامع سالم انسانی بسیاری را تشکیل میu2029دهد. اخیراً در مباحث مربوط به توسعه بسیاری از محققین در مورد مسائل زیست محیطی و توسعه، از فرهنگ و معنویت به عنوان عوامل بنیادین در راستای تغییر جهت به سوی توسعه پایدار یاد میu2029کنند. (شادی طلب الف، 1381، 20-19)

توانمندی اقتصادی: که از طریق آن، افراد، جوامع، دولت با دریافت اعتبارات و به کارگیری آنها در فعالیتu2029های مختلف مدیران توسعه خود میu2029شوند که منجر به افزایش رفاه و اشتغال و درآمد میu2029گردد.

در این تحقیق زنان سرپرست خانوار تحت پوشش طرح حضرت زینب کبری (س) مورد نظر قرار گرفته شده است که از طرف کمیته امداد امام خمینی (ره) به بانک کشاورزی معرفی شدند. شایان ذکر است که این تسهیلات اعطایی از طرف بانک کشاورزی فقط با معرفی این نهاد صورت نمیu2029گیرد بلکه نهادهای مختلفی مانند سازمان بهزیستی، سازمان زندانu2029ها، جهاد کشاورزی و.. در این مهم دخیل هستند ولی در اینجا آن بخش از زنانی که در روستاهای بویین زهرا (به عنوان یکی از شهرستانu2029های قزوین) تحت پوشش این طرح با معرفی کمیته امداد امام خمینی (ره) قرار گرفتهu2029اند مورد پژوهش قرار میu2029گیرد تا پیامد این اعتبارات خرد بر توانمندی اقتصادی آنان بررسی گردد.

1-2- طرح مسئله:

در ایران، در بسیاری از روستاهای کشور، شکل غالب تولید، سازمان خانوادگی تولید است که این میu2029تواند نمایانگر اهمیت نقش افراد خانواده در فعالیتu2029های موجود در روستاها باشد. با ژرف شدن در تقسیم کار جنسیتی در این واحدها میu2029توان به وظایف بیu2029شمار و آشکار و پنهان زنان پی برد. بطور کلی زنان در کنار کارخانه و پرورش کودکان و وظیفه همسری به صورت مستقیم و غیرمستقیم در تولید نقش دارند، هرچند که کمتر به عنوان شاغل محسوب میu2029شوند و عمدتاً این وظایف با امور خانهu2029داری تلفیق شده و جزو وظایف روزانه آنان به حساب میu2029آید. بنابراین، نقش تولیدی زنان روستایی کمتر تجلی اقتصادی و حتی اجتماعی یافته است.

از دیرباز، زنان در روستاها به فعالیتu2029هایی نظیر بذرکاری، نشاء صیفیu2029جات، تنک، وجین کردن چغندر قند و پنبه، کوبیدن حبوبات و کمک در بوجاری محصولات مزرعه جمع و جور کردن امور دامداری و خشک کردن گوشت برای مصرف در فصل سرما میu2029پردازند و در واقع توانمندی آنان میu2029تواند در رفع نگرانی مردان خانوار که همواره نگران تامین حامی و یار و یاوری برای انجام کارهای مزرعه هستند، بسیار مثمرثمر باشد. (شهبازی، 1381)

و یا اداره سازمانu2029هایی مانندواره که بیشتر زنانه و با کارکردهای نهان و نمایان میu2029باشد از جمله فعالیتu2029های زنان را شامل میu2029شود که برای افزایش سودمندی دامداری معیشتی و نیمه معیشتی برای تولید فراوردهu2029های شیری (کافی کردن میزان شیر و نیروی کار و صرفهu2029جویی در این دو عامل) تا به امروز، تداوم یافته است. (فرهادی، 1370)

در این میان ، زنانی وجود دارند که به دلایل مختلف سرپرست خانوار خود را از دست دادهu2029اند و بار بیشتری را به دوش میu2029کشند.

از آنجا که توسعه مفهومی کیفی و چند بعدی است که هدف عمده آن کاهش فقر و بیکاری و توزیع مناسب ثروت و درآمد است و همه گروهu2029های جامعه را مدنظر قرار میu2029دهد، در راه رسیدن به توسعه، همه افراد جامعه و حتی فقیران باید مشارکت داشته باشند، اما آنچه مورد توجه است، این است که فقرا چگونه میu2029توانند در امر توسعه مشارکت کنند. این مسئله به خصوص در مورد زنان سرپرست خانوار روستایی که از امکانات اجتماعی محدودتری برخوردارند، بسیار مورد توجه است. زن روستایی، گرچه در فعالیتu2029های اقتصادی روستا نقش عمدهu2029ای ایفا میu2029کند، ولی ارزش اقتصادی فعالیتu2029های او در محاسبات ملی دیده نمیu2029شود و این از آن رو است که در اغلب موارد، فعالیتu2029های اقتصادی زنان روستایی جزو وظایف آنها در تامین نیاز خانوار به شمار میu2029رود. به دیگر سخن، فعالیتu2029های اقتصادی زنان روستایی، فعالیتu2029های مربوط به بخش غیررسمی اقتصاد است. بدین ترتیب وقتی ارزش اقتصادی برای فعالیت زن روستایی در نظر گرفته نشود، درآمدی هم برای او ایجاد نمیu2029شود و در چرخه اقتصادی شکافی به وجود میu2029آید. تولید صورت گرفته است ولی درآمدی به دست نیامده است و این مسئله منجر به فقیر شدن زنان روستایی میu2029شود. یکی از مهمترین راهکارها در جهت از بین بردن فقر زنان، توانمندسازی آنان است. توانمندسازی زنان که اغلب با استفاده از ابزار تامین مالی خرد صورت میu2029گیرد، راهی برای هدایت زنان به سمت انجام فعالیتu2029های تولیدی و درآمدزا است.

امروزه با توجه به مهاجرت جوانان و یا مردان خانوادهu2029ها به شهرهای کوچک و بزرگ اهمیت فعالیت زنان، خصوصاً زنان سرپرست خانوار بیشتر نمایان میu2029شود و ضرورت اعتبارات خرد در ایجاد فعالیتu2029های کوچک برای توانمندساختن زنان سرپرست خانوار روستایی، بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. بطوریu2029که، سال 2005 میلادی را سال اعتبارات خرد نامیدهu2029اند که هدف فقرزدایی، عدالت اجتماعی و ایجاد اشتغال را دنبال میu2029کند.

در این راستا، بانک کشاورزی با کمک سایر نهادها مانند کمیته امداد خمینی (ره)، سازمان بهزیستی، سازمان زندانu2029ها و جهاد کشاورزی و… با مد نظر داشتن اهدافی خاص، سعی در توانمندسازی زنان سرپرست خانواده نموده است. یکی از مکانیزمu2029های بانک کشاورزی و کمیته امداد امام خمینی (ره) درخصوص توانمندسازی زنان، اجرای طرح حضرت زینب کبری (س) است که در این تحقیق سعی شده است تا جایگاه اعتبارات پرداختی توسط بانک کشاورزی که با معرفی واجدین شرایط از طرف کمیته امداد امام خمینی (ره) صورت میu2029گیرد، مورد بررسی قرار گیرد که آیا طرح حضرت زینب کبری (س) با مکانیسمی که در حال اجرا است، میu2029تواند براهداف از پیش تعیین شده خود که ایجاد درآمد و اشتغال و توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار است جامه عمل بپوشاند؟

 

1-3- اهمیت مسئله:

نقش اعتبارات خرد در آغاز هزاره سوم به عنوان یکی از رویکردهای مهم برای رفع فقر و توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار روستایی قرار گرفته است و به زنان به عنوان نیمی از جمعیت فعال روستا که در توسعه بسیار مؤثرند توجه شده است. در این راستا ردکلیفت[1] (1987) معتقد است: «در امر توسعه پایدار، مردم در کانون این امر قرار داشته و رشد اقتصادی نه به عنوان یک هدف، بلکه به مثابه یک وسیله تلقی میu2029شود. در اینu2029گونه از توسعه، فرصتu2029های زندگی نسلu2029های آتی همراه با فرصتu2029های زندگی نسلu2029های حاضر مورد حمایت قرار گرفته و نظامu2029های اکولوژیکی را که کل حیات، وابسته به آنها است محترم میu2029دارند. در این نگرش، حفظ حقوق شهروندی، حقوق سیاسی، افزایش مشارکت، فرصتu2029های اجتماعی، عدم تبعیض، امنیت و کرامت انسانی و ارزشu2029های فرهنگی، آگاهی و معرفت و جلوهu2029گر شدن آثار عقل، آزادیu2029های انسان، بهبود رفاه مادی و معنوی، افزایش سطح سلامتی و بهداشت، افزایش طول زندگی، مشارکت خلاق هر دو جنس زن و مرد، کیفیت زندگی آینده و… از اهداف اولیه آن تلقی میu2029شود.» (Redclift 1987 , 1340) به نقل از (حسین رحیمی، 1381، 319)

حال اگر منابع اعتباری به عنوان یکی از اصول بنیادین توسعه در دسترس زنان روستایی قرار گیرد و آنان تامین مالی شوند، در این صورت، زنان روستایی افرادی کارآفرین و موفق خواهند بود که در حیات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی روستا تحولی شگرف ایجاد خواهند کرد. برای توانمندسازی زنان روستایی خصوصاً سرپرست خانوار، تدوین برنامهu2029های دراز مدت و جامع ضروری است. اما یکی از پیش شرطu2029های آن دسترسی به اعتبارات است.

اهمیت اعتبارات خرد در کاهش فقر بویژه از آن جهت دارای اهمیت است که اولاً بطور معمول وامu2029های کلان بخصوص در کشورهای در حال توسعه به دلایل مختلف نصیب افراد فقیر نمیu2029شوند. ثانیاً، همانu2029گونه که با دوری (Bhaduri,1983)، رائو (Rao,1980) باردهان (Bardhan,1980) و گات همکاران (Ghate & others,1992) عنوان کردهu2029اند، عواملی مثل وجود قدرتu2029های انحصاری و یا بالا بودن نرخ بهره باعث شده که منابع مالی غیررسمی نیز نتوانند اعتبارات لازم را در اختیار قشر فقیر جامعه قرار دهند. نکته مهم آن است که بسیاری از فقرا تنها به این دلیل فقیر ماندهu2029اند که مبالغ اولیه و کوچک را برای رونق دادن به فعالیتu2029هایشان در اختیار ندارند. آنu2029گونه که آدام اسمیت بیان میu2029کند اگر شخصی قادر به دست آوردن مبلغ کوچکی باشد، میu2029تواند مبلغ بزرگتری را نیز کسب نماید. اما مهم آن است که چگونه آن مبلغ کوچک را در بدو امر به چنگ آورد. همانطور که اسمیت اشاره کرد و ما نیز در ضربu2029المثلu2029های خود داریم، پول، پول را میu2029سازد. از آنجا که اعتبارات خرد در واقع همان شرایط به دست آوردن مبالغ اولیه را فراهم میu2029سازد، پس اعتبارات خرد میu2029تواند فیu2029النفسه نقش مهمی در کاهش فقر داشته باشند. (بخشوده و سلامی، 1384)

در واقع، اعتبارات خرد، ابزاری پایدار، قدرتمند و کلیدی برای رفع فقر و وسیلهu2029ای برای سازگاری در جهت نیل به جنبهu2029های فراموش شده عدالت اجتماعی مثل فقر، بیکاری و تبعیض و راهی برای توانمندسازی فقرا و رفع موانع توسعه اقتصادی است.

از آنجا که کاهش فقر و گرسنگی امکان تحصیل برای کودکان، حداقل تا پایان مقطع دبستان، توانمندسازی زنان، کاهش مرگ و میر کودکان، مبارزه با بیماریu2029ها، حفظ محیطu2029زیست، مشارکت جهانی برای توسعه، تامین نیروی جسمانی مادران از اهداف هزاره سوم در نظرگرفته شده است، نقش اعتبارات خرد در این راستا، خصوصاً توانمندسازی زنان روستایی در توسعه روستایی بسیار مهم جلوه میu2029کند. همچنین با آزمون سازگاری بین برنامهu2029های اعتبارات خرد با سند چشمu2029انداز 20 ساله کشور و برنامه چهارم توسعه در سطح کلان، میu2029توان پی برد که هیچ ناسازگاری مشهودی بین محورهای تعیین شده در برنامه چهارم توسعه و مکانیزم اعتبارات خرد وجود ندارد چراکه اعتبارات خرد کاملاً مردمی هستند و همانطور که الگوی توسعه ایران برحفظ کرامت انسانu2029ها استوار است، برنامه اعتبار خرد برنامهu2029ای است گروهی و اجتماعی و در واقع نوعی سرمایه اجتماعی محسوب میu2029شود. (نوری نائینی، 1384)

بنابراین در کشور بعد از انقلاب، نهادهای مختلفی مانند بانک کشاورزی و کمیته امداد امام خمینی (ره)، وزارت جهاد کشاورزی این ضرورت را احساس کرده و اقدام به پرداخت اعتباراتی تحت عنوان اعتبارات خرد جهت توانمندسازی زنان روستایی نمودهu2029اند که میu2029توان برتعدادی از آنها اشاره نمود.

مثلاً: در این راستا، طرحu2029های زیر در بانک کشاورزی در رابطه با زنان طراحی شده و به مرحله اجرا درآمده است.

1-طرح حضرت زینب کبری (س) (خاص زنان سرپرست خانوار)

2- طرح تعمیر و بهداشتی کردن کارگاهu2029های قالیبافی

3- پرداخت تسهیلات به شرکتu2029های روستایی زنان

4- طرح آتیه بانک کشاورزی. (عرب مازار و سعدی، 1383، 19)

5- طرح ایران با هدف تجهیز منابع و اعتبار برای زنان ایران.

این طرح مختص زنان کشور است. افتتاحu2029کنندگان هر یک از انواع حسابu2029های سپردهu2029ای یا قرضu2029الحسنه، مشمول استفاده از امتیازات خدمات عمومی این طرح هستند. در این طرح،u2029 خدمات بانکی برای زنانی که به علت کهولت سن یا بیماری نمیu2029توانند به شعب بانک مراجعه کنند، در محل سکونت آنان انجام میu2029شود و موارد مصرف وام قرضu2029الحسنه برای تامین کمک هزینه جهیزیه، تامین کمک هزینه تحصیلی (دانشگاه)، تامین کمک هزینه خود اشتغالی خود و فرزندان و تسهیلات و تعمیرات مسکن استفاده میu2029شود. (سلطان محمدی، 1383، 27)

کمیته امداد امام خمینی (ره) نیز چه در زمینه توانمندسازی، چه در زمینه حمایتی اقداماتی برای زنان روستایی انجام داده است. از جمله طرحu2029های حمایتی، میu2029توان به طرح مددجویی اشاره کرد که شامل مددجویانی میu2029شود که معمولاً بنا به عللی از قبیل بیu2029سرپرستی، از کار افتادگی سرپرست، معلولیت سرپرست، استیصال و درماندگی و بیماری سرپرست تحت پوشش قرار میu2029گیرند.

کمتیه امداد امام خمینی (ره) در زمینه خودکفایی مددجویان خود نیز فعالیتu2029های مهمی را انجام داده است.

طرحu2029ها و فعالیتu2029هایی که جهت خودکفایی مددجویان تحت حمایت توسط این نهاد انجام میu2029گیرد، یکی از اصولیu2029ترین و شایستهu2029ترین خدمات میu2029باشد در این راستا، فعالیتu2029های کمیته امداد در زمینه خودکفایی مددجویان حول چند محور عمده به شرح زیر است:

1-پرداخت وام خودکفایی، تهیه و واگذاری مواد اولیه و وسیله کار.

2-رسیدگی و نظارت بر فعالیتu2029های خودکفایی خانوادهu2029های تحت حمایت

3-ارائه آموزشu2029های فنی و حرفهu2029ای

4- کاریابی برای مددجویان، ایجاد زمینه لازم برای جذب شدن مددجویان آموزش دیده در بازار کار.

5- پرداخت وام از محل تسهیلات تبصرهu2029های قانون بودجه.

6- پرداخت وام به زنان روستایی سرپرست خانوار (طرح حضرت زینب کبری (س)).

7- تهیه مقدمات لازم برای خودکفایی دسته جمعی و گروهی از طریق کارگاهu2029های آموزشی و تولیدی.

8- تامین فضای خود کفایی. (گزارش آماری کمیته امداد 1383)

دفتر امور زنان روستایی وزارت جهادکشاورزی (از دفاتر تابعه معاونت ترویج و مشارکت مردمی) نیز از سال 1379 تلاشu2029هایی را برای ایجاد صندوق اعتبار خرد در مناطق روستایی با هدف طراحی یک الگوی بومی از اعتبار خرد که منطبق با شرایط کشور باشد، آغاز نمود. هدف اصلی این صندوق توسعه منابع انسانی و تشکیل نهادهای اجتماعی رسمی برای زنان با هدف ایجاد و تقویت سرمایه اجتماعی در جوامع روستایی با محوریت اعتبار و پسu2029انداز است.

از میان طرحu2029های در حال اجرای نهادهای مختلف، برای بررسی پیامد اعتبارات خرد، ابتدا تصمیم به پژوهش در زمینه صندوقu2029های اعتبارات خرد گرفتم و در این زمینه به روستای شادمهن از توابع فیروزکوه مراجعه شد تا پیامد این صندوقu2029ها که در واقع نوعی بانک زنان روستایی است بر توانمندسازی زنان بررسی شود، ولی به دلیل اینکه یک تحقیق جامع در زمینه بانکu2029پذیری روستاییان در روستای حصاربن توسط خانم دکتر شادی طلب (1380) اجرا شده بود، تصمیم به بررسی پیامد طرح حضرت زینب کبری (س) در فعالیت دامداری در زمینه توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار در بویین زهرا گرفته شد.

علت انتخاب طرحu2029 حضرت زینب کبری (س) این بود که این طرح خاص زنان سرپرست خانوار روستایی است و این قشربه عنوان فقیرترین فقرا شناخته شدهu2029اند و بکارگیری صحیح اعتبارات خرد در ایجاد شرایطی برای افزایش درآمدشان مهم به نظر میu2029رسید. هرچند که چالشu2029هایی بر سر انتخاب زنان سرپرست خانوار به عنوان فقیرترین فقرا وجود دارد از جمله اینکه شاید توسط فرزندان بزرگسال آنها تحت حمایت قرار گرفته و وضعیت بدی نداشته باشند و یا به این علت که چون فرهنگ کارکردن در چنین خانوادهu2029هایی وجود دارد حتی دختران آنها نیز به فعالیت مشغول بوده و وضعیت خانواده از نظر مالی چندان نامناسب نباشد و یا اینکه زنان سرپرست خانوار در وضعیتی باشند که فردی تحت تکفل آنها نباشد و درآمد آنها کفاف زندگیu2029شان را بدهد ولی با توجه به موارد گفته شده نظر غالب براین است که آنان فقیرترین فقرا هستند.

1-4- سوالات:

در این تحقیق سعی میu2029شود به سوالات زیر پاسخ داده شود:

1-نحوه دسترسی زنان به اعتبارات خرد چگونه است و مشکلات موجود در این زمینه چیست؟

2- آیا طرح اجرا شده (طرح حضرت زینب کبری (س)) توانسته در ایجاد فرصتu2029های شغلی و افزایش درآمد زنان سرپرست خانوار موثر باشد؟

3- آیا مقدار اعتبارات پرداختی به زنان سرپرست خانوار برای ایجاد فعالیت یا گسترش آن مناسب بوده است؟

4- آیا اگر میزان اعتبارات پرداختی به زنان سرپرست خانوار افزایش یابد، توانمندسازی آنان را تسریع میu2029کند؟

5- نارساییu2029های احتمالی طرح حضرت زینب کبری (س) چیست؟

 

1-5- دیدگاه انتخابی تحقیق:

با توجه به اینکه اعتبارات خرد به عنوان رهیافتی در کاهش فقر و توسعه مناطق روستایی از دههu2029های 1980 و 1990 مورد توجه قرار گرفته است، دیدگاهu2029های مختلفی در این زمینه که ملهم از مباحث عمده در اقتصاد نئولیبرال است، مطرح شده است که از آن جمله میu2029توان به دیدگاه بازارگرا، دیدگاه دولتu2029گرا و دیدگاه جامعهu2029گرا اشاره کرد.

در دیدگاه بازارگرا، بازار مالی، بازار رقابت کامل است و توجه خاصی به کاهش دخالت دولت دارد چراکه معتقد است روستاییان نظیر سایر واحدها قادرند نیازهای خود را از طریق مکانیسم بازار برطرف کنند.

در دیدگاه دولتu2029گرا، 3 رهیافت خود پایداری مالی، رهیافت کاهش فقر و رهیافت فمنیستی وجود دارد.

در این دیدگاه، بازار مالی بازار انحصاری است و نرخ بهره بسیار بالا است و اعتقاد براین است وامu2029هایی که در اختیار روستاییان قرار میu2029گیرد نه تنها مشکلات آنها را حل نمیu2029کند، بلکه آنها را فقیرتر میu2029نماید.

پس دولت از طریق سیستم بانکی منابع مالی و اعتباری را با بهره کم در اختیار روستاییان فقیر (که در این تحقیق منظور زنان سرپرست خانوار روستاهای بویین زهرا هستند) قرار میu2029دهد.

در دیدگاه جامعهu2029گرا، هرگونه دخالت دولت باید با مشارکت و همکاری روستاییان هم در ابعاد مالی و هم غیرمالی صورت گیرد. در این تحقیق که هدف بررسی پیامد اعتبارات خردپرداختی توسط طرح حضرت زینب کبری (س) که هدف خود را توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار از طریق پرداخت وامu2029هایی با کارمزد پایین عنوان کرده است با دیدگاه دولتu2029گرا و پارادایم مطرح شده در این دیدگاه یعنی پارادایم خود پایداری مالی زنان نگریسته میu2029شود هرچند که در مواردی با بافت روستاهای ایران تفاوتu2029های بنیادی دارد که در جای خود به آن پرداخته میu2029شود.

 

1-6- اهداف تحقیق:

هدفu2029هایی که در این تحقیق دنبال میu2029شوند عبارتند از:

اهداف عمومی تحقیق:

• بررسی نقش و جایگاه اعتبارات خرد پرداختی توسط طرح حضرت زینب کبری (س) در توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار در روستاهای بویین زهرا.
• بررسی نحوه عملکرد طرح حضرت زینب کبری (س) در ایجاد فرصتu2029های شغلی.
• یافتن عوامل احتمالی بازدارنده برای رسیدن به اهداف از پیش طراحی این طرح (طرح حضرت زینب کبری (س))

اهداف اختصاصی تحقیق:

1- بررسی تاثیر سن و میزان تحصیلات زنان سرپرست خانوار در توانمندسازی اقتصادی آنها

2- بررسی نقش تعداد افراد تحت تکفل زنان سرپرست خانوار در توانمندسازی اقتصادی آنها.

3- بررسی تاثیر نوع مصرف و مبلغ تسهیلات در توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار روستایی.

 

2-تعریف مفاهیم

2-1 تعاریفی از اعتبار و انواع آن:

کلمه اعتبار معانی زیادی دارد، اما در لغت به معنی اعتماد و تکیه کردن، قول، اطمینان، منزلت و آبروست.

معنی اصطلاحی آن عبارت است از اطمینانی که بانک یا موسسهu2029ای به شخص ابراز نموده تا مبلغی از سرمایه خود را در اختیار او قرار دهد.

در تعریفی دیگر اعتبار، انتقال موقتی قدرت خرید از افراد حقیقی یا حقوقی به فرد دیگری است که کارایی و مدیریت لازم جهت فعالیت را دارد ولی فاقد سرمایه کافی است.

ولی بطور کاربردی، اعتبار عبارت است از هر نوع قراردادی که به موجب آن بانکی بنا به درخواست و برطبق دستورات یک مشتری، مامور است که مقابل اسناد معینی به شخص ثالث یا به حواله کرد او وجهی پرداخت نماید. (نادری مهدیی، 1381، 35)

در تعریف وام و یا اعتبار بطور کلی میu2029توان گفت: مقدار پول یا جنسی و یا خدمتی است که شخص برای مدتی (محدود و مشخص یا نامشخص) در مقابل اخذ بهره یا مقداری اضافه و یا بدون دریافت بهره و مبلغ اضافی (قرضu2029الحسنه) با دریافت وثیقه و یا به اعتبار شخصی در اختیار شخص دیگر قرار میu2029دهد. (طالب، 1372، 54 و 53)

وامu2029ها را میu2029توان به شکلu2029های مختلفی تقسیمu2029بندی کرد: (از جمله مصرفی، تولیدی، نقدی، جنسی، کوتاه مدت، میان مدت، بلند مدت (با توجه به زمان بازپرداخت.)

همانگونه که در نمودار زیر نشان داده میu2029شود، وامu2029ها را میu2029توان به دو گروه مصرفی و تولیدی تقسیم کرد.

وامu2029های تولیدی، خود به دو گروه مستقیم و غیرمستقیم تقسیم میu2029شوند. وامu2029های مستقیم، وامu2029های است که بطور مستقیم در تولید به کار گرفته میu2029شود. در حالیu2029که وامu2029های غیرمستقیم در مواردی نظیر خانهu2029سازی، ایجاد زیرساختu2029ها مثل توسعه جاده و ایجاد شبکه آبرسانی مورد استفاده قرار میu2029گیرد. تنها نقشی که وامu2029های مصرفی غیرتولیدی در زندگی روستاییان دارند، افزایش بدهی روستاییان است. در حالیu2029که وامu2029های مصرفی تولیدی، باعث کاهش احتمال زیان میu2029شوند و نوسانu2029های مصرف را در مقابل نوسانu2029های فصلی درآمد، هموار میu2029کند. (معظمی، 1377، 28)

1)

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.